1137/38–1193 · Eyyûbî sultanı

Selâhaddin Eyyûbî

Diğer adları · Saladin · Ṣalāḥ al-Dīn Yūsuf

Mısır ile Suriye'yi birleştiren, Hıttîn zaferi ve Kudüs'ün 1187'de teslim alınmasıyla Haçlı döneminin seyrini değiştiren hükümdar.

Doğrulanmış biyografi·El-Cezerî yazması ayrıntısı / Wikimedia Commons · Kamu malı

BİYOGRAFİK DOSYA

Yaşamı ve tarihsel rolü

Hayatı ve siyasî çevresi

Tikrit'te Kürt kökenli Eyyûbî ailesinde doğdu. Amcası Şîrkûh'un Mısır seferlerine katıldı ve 1169'da Fâtımî veziri oldu; 1171'de Fâtımî hilâfetini sona erdirerek Abbâsî hutbesini yeniden tesis etti. Nûreddin'in ölümünden sonra Dımaşk, Halep ve çevresini kademeli olarak hâkimiyetine aldı.

Haçlı Seferleri dönemindeki rolü

1187'de büyük bir ordu toplayarak Kudüs Krallığı kuvvetlerini Hıttîn'de kuşattı ve imha etti. Ardından kıyıdaki birkaç merkez dışında krallığın şehirlerini ele geçirdi; Kudüs 2 Ekim'de müzakereyle teslim oldu. Üçüncü Haçlı Seferi'nde Akka'yı kaybetti ancak Richard'la 1192 Yafa Antlaşması'nı yaparak Kudüs'ü elinde tuttu.

Tarihsel önemi ve kaynak problemi

Selâhaddin İslam kaynaklarında cihad, adalet ve cömertlik; Batı geleneğinde ise şövalyece rakip imgesiyle idealize edildi. Bu iki hafıza, askerî zorunluluklar, fidye uygulamaları ve hanedan siyasetinin daha karmaşık gerçekliğiyle birlikte okunmalıdır.

Yöntem notu

Biyografik bilgiler sayfada gösterilen kaynaklar ve bağlantılı olay dosyalarıyla ilişkilendirilmiştir. Tartışmalı tarihler yaklaşık olarak bırakılmış, eksik bilgiler tahminle tamamlanmamış ve geç dönem edebî ya da görsel tasvirleri çağdaş portre kabul edilmemiştir.

BAĞLAMSAL OKUMA

Bağlantılı vakalar

1163 – 1169 · Kahire – Bilbîs – İskenderiye

Haçlı–Zengî Mısır seferleri

1163–1169 yılları arasında Kudüs kralı I. Amaury ile Nûreddin'in komutanı Şîrkûh, zayıflamış Fâtımî Mısır'ı üzerinde nüfuz kurmak için birkaç kez karşı karşıya geldi. Mücadele, Ocak 1169'da Şîrkûh'un vezir olmasıyla Nûreddin tarafının kazancıyla sonuçlandı.

Kaydı aç →26 Mart 1169 · Kahire

Selâhaddin Fâtımî veziri oldu

Şîrkûh'un Mart 1169'da ölümünden sonra yeğeni Selâhaddin Yûsuf, 26 Mart 1169'da Fâtımî halifesi el-Âdıd tarafından vezir atandı. Başlangıçta hem Fâtımî halifesine hem de Nûreddin'e bağlı görünen Selâhaddin, kısa sürede Mısır'da kendi iktidarını kurdu.

Kaydı aç →Eylül 1171 · Kahire

Fâtımî hilâfetinin sona ermesi

Eylül 1171'de Selâhaddin, Kahire'de Cuma hutbesini Abbâsî halifesi el-Müstazî adına okuttu. Birkaç gün sonra son Fâtımî halifesi el-Âdıd öldü; böylece iki yüzyıllık İsmâilî Fâtımî hilâfeti sona erdi ve Mısır Sünnî Abbâsî düzenine bağlandı.

Kaydı aç →Mayıs–Kasım 1174 · Dımaşk ve Kudüs

Nûreddin ve I. Amaury'nin ölümü; Selâhaddin'in Dımaşk'a girişi

1174'te önce Nûreddin (15 Mayıs), ardından Kudüs kralı I. Amaury (11 Temmuz) öldü. Her iki tarafta da genç varisler ve naiplik çekişmeleri baş gösterirken Selâhaddin, Ekim 1174'te Dımaşk'a girerek Nûreddin'in mirasını kendi yönetiminde toplamaya başladı.

Kaydı aç →25 Kasım 1177 · Remle yakınları

Montgisard Muharebesi

25 Kasım 1177'de on altı yaşındaki Kudüs kralı IV. Baudouin, Remle yakınlarındaki Montgisard'da Selâhaddin'in Mısır'dan gelen ordusunu ani bir saldırıyla bozguna uğrattı. Selâhaddin güçlükle kaçarak Mısır'a döndü; zafer krallığa birkaç yıllık bir nefes aldırdı.

Kaydı aç →10 Haziran 1179 · Litani vadisi

Merc-i Uyûn Muharebesi

10 Haziran 1179'da Litani vadisindeki Merc-i Uyûn'da, Selâhaddin'in akıncılarını kovalayarak dağılan Frank ordusu ani bir karşı saldırıyla yenildi. Tapınakçı üstadı Odo de Saint-Amand ve İbelinli Baudouin gibi önde gelen kişiler esir düştü; IV. Baudouin güçlükle kurtuldu.

Kaydı aç →29 Ağustos 1179 · Ürdün nehri / Vadum Iacob

Ya‘kūb Geçidi Kalesi'nin yıkılması

IV. Baudouin'in Ürdün nehri üzerindeki Ya'kub Geçidi'nde Tapınakçılara inşa ettirdiği Chastellet kalesi, Ağustos 1179'da Selâhaddin tarafından kuşatıldı. Lağımlarla çökertilen kale 29–30 Ağustos'ta düştü; savunucular öldürüldü veya esir alındı ve kale yıkıldı.

Kaydı aç →12 Haziran 1183 · Halep

Halep Selâhaddin'in hâkimiyetine girdi

Selâhaddin, Haziran 1183'te Halep'i Zengî hanedanından II. İmâdeddin Zengî ile yaptığı bir anlaşmayla, şehri Sincar ve çevresindeki topraklarla değiş tokuş ederek aldı. Mısır, Dımaşk ve Halep'in aynı yönetimde birleşmesi Haçlı devletlerini kuşatan güçlü bir cephe oluşturdu.

Kaydı aç →1185 · Levant

Kudüs Krallığı ile ateşkes

IV. Baudouin'in 1185'teki ölümünden sonra naip Trablus kontu III. Raymond, kuraklık ve kıtlık karşısında Selâhaddin'le dört yıllık bir ateşkes yaptı. Ateşkes ticaret ve yolculuk için kısa bir istikrar sağladı; ancak 1186'daki veraset krizi ve Renaud'nun kervan baskını bu düzeni bozdu.

Kaydı aç →1186 sonu · Moab / Kerek

Kerek kervan baskını

1186 sonunda veya 1187 başında Kerek senyörü Renaud de Châtillon, ateşkese rağmen Mısır'dan Dımaşk'a giden büyük bir kervana saldırdı. Tüccarları ve malları Kerek'e götüren Renaud, Selâhaddin'in ve Kral Guy'ın iade taleplerini reddetti; bu olay Selâhaddin'in savaş ilanının doğrudan gerekçesi oldu.

Kaydı aç →3–4 Temmuz 1187 · Hıttîn

Hıttîn Muharebesi

Selâhaddin, 3–4 Temmuz 1187'de Taberiye yakınındaki Hıttîn'de Kudüs Krallığı'nın ana ordusunu susuzluk ve yangınla yıprattıktan sonra yok etti. Kral Guy de Lusignan esir alındı, Renaud de Châtillon öldürüldü ve Hakiki Haç ele geçirildi; krallığın savunma gücü tek bir günde çöktü.

Kaydı aç →20 Eylül – 2 Ekim 1187 · Kudüs

Kudüs'ün Selâhaddin'e teslimi

Selâhaddin 20 Eylül 1187'de Kudüs'ü kuşattı. Surlarda gedik açılmasının ardından İbelinli Balian'ın yürüttüğü görüşmeler sonucunda şehir 2 Ekim'de anlaşmayla teslim oldu. Latin halkın şehirden çıkışı kişi başına belirlenen fidyeye bağlandı; fidye ödeyemeyenlerin bir kısmı serbest bırakıldı, bir kısmı esir edildi.

Kaydı aç →Kasım 1187 – Ocak 1188 · Sûr

Sûr savunması

Hıttîn'den birkaç gün sonra deniz yoluyla Sûr'a ulaşan Conrad de Montferrat, şehrin savunmasını üstlendi. Selâhaddin'in Kasım 1187'de başlayan kuşatması, Conrad'ın gemilerinin Aralık sonunda Müslüman donanmasını yenmesiyle başarısız oldu ve Sûr, Latinlerin elinde kalan en önemli kıyı şehri oldu.

Kaydı aç →1189–1192 · Anadolu ve Levant

Üçüncü Haçlı Seferi

Kudüs'ün 1187'de kaybı üzerine başlayan Üçüncü Haçlı Seferi'ne Friedrich Barbarossa, Fransa kralı II. Philippe Auguste ve İngiltere kralı Aslan Yürekli Richard katıldı. Barbarossa yolda öldü; sefer Akkâ'yı aldı ve kıyı şeridini geri kazandı, ancak Kudüs alınmadan 1192 Yafa Antlaşması ile sona erdi.

Kaydı aç →28 Ağustos 1189 – 12 Temmuz 1191 · Akka

Akka Kuşatması

Kral Guy de Lusignan'ın Ağustos 1189'da başlattığı Akkâ kuşatması, Selâhaddin'in kuşatanları dışarıdan kuşatmasıyla iki yıl süren bir yıpratma savaşına dönüştü. II. Philippe ve I. Richard'ın 1191'de gelmesinin ardından şehir 12 Temmuz 1191'de şartlı olarak teslim oldu.

Kaydı aç →20 Ağustos 1191 · Ayyâdiye / Akka

Akka esirlerinin öldürülmesi

Akkâ'nın teslim şartlarının yerine getirilmesinde yaşanan gecikme üzerine Richard, 20 Ağustos 1191'de Ayyâdiye tepesi yakınlarında yaklaşık 2.600–3.000 Müslüman esirin Haçlı ordusunun önünde öldürülmesini emretti. Olay, Haçlı Seferleri'nin en tartışmalı esir uygulamalarından biri oldu.

Kaydı aç →7 Eylül 1191 · Arsûf

Arsûf Muharebesi

Akkâ'dan güneye, Yafa'ya doğru kıyı boyunca ilerleyen Richard'ın ordusu, 7 Eylül 1191'de Arsûf yakınlarında Selâhaddin'in büyük saldırısına uğradı. Sıkı düzenini koruyan ordu, Hospitalierlerin erken hücumunun ardından genel bir karşı saldırıyla Selâhaddin'i geri çekilmeye zorladı.

Kaydı aç →Temmuz – 2 Eylül 1192 · Yafa

Yafa Muharebesi ve barış antlaşması

Temmuz 1192'de Selâhaddin Yafa'yı ani bir saldırıyla aldı; Richard deniz yoluyla gelerek şehri geri aldı ve 5 Ağustos'ta çok az sayıda şövalyeyle ordugâhını savundu. Taraflar 2 Eylül 1192'de Yafa Antlaşması'nı imzaladı: Kıyı şeridi Franklarda kaldı, Kudüs Müslüman yönetiminde kaldı ve hacılara serbest ziyaret hakkı tanındı.

Kaydı aç →4 Mart 1193 · Dımaşk

Selâhaddin'in ölümü

Selâhaddin Eyyûbî, Yafa Antlaşması'ndan yaklaşık altı ay sonra, 4 Mart 1193'te Dımaşk'ta hastalanarak öldü. Toprakları oğulları ve kardeşi el-Âdil arasında paylaşıldı; aile içi çekişmeler sonunda el-Âdil Eyyûbî topraklarının büyük bölümünü yeniden birleştirdi.

Kaydı aç →