20 Eylül – 2 Ekim 1187 · Kudüs
Kudüs'ün Selâhaddin'e teslimi
Selâhaddin 20 Eylül 1187'de Kudüs'ü kuşattı. Surlarda gedik açılmasının ardından İbelinli Balian'ın yürüttüğü görüşmeler sonucunda şehir 2 Ekim'de anlaşmayla teslim oldu. Latin halkın şehirden çıkışı kişi başına belirlenen fidyeye bağlandı; fidye ödeyemeyenlerin bir kısmı serbest bırakıldı, bir kısmı esir edildi.
ARAŞTIRMA DOSYASI
Olayın tarihsel çözümlemesi
Arka plan
Hıttîn'den sonra kıyı şehirlerinin çoğu Selâhaddin'e teslim olmuştu. Kudüs'te çok az şövalye vardı; şehir, çevreden kaçan sığınmacılarla dolmuştu. Sûr'dan karısını almak için Selâhaddin'den izin alarak gelen İbelinli Balian, halkın ricası üzerine şehrin savunmasını üstlendi ve savaşabilecek erkekleri şövalye ilan etti.
Olayların seyri
Selâhaddin 20 Eylül'de şehrin batısına geldi, ancak buradaki surları güçlü bulunca ordusunu kuzeye, Şam Kapısı ve Zeytin Dağı tarafına kaydırdı. 26 Eylül'den itibaren lağımcılar ve mancınıklar surlara yüklendi ve 29 Eylül'de surun bir bölümü çöktü.
Balian, Selâhaddin'le görüşmeye çıktı. Selâhaddin başta 1099 katliamının intikamını almak için şehri zorla almak istediğini söyledi. Balian, teslim şartları kabul edilmezse savunucuların şehirdeki Müslüman esirleri öldüreceğini ve Kubbetü's-Sahra ile Mescid-i Aksâ'yı yıkacağını söyleyerek pazarlık yaptı. Sonunda erkekler için 10, kadınlar için 5, çocuklar için 2 dinar fidye karşılığında şehrin teslim edilmesi kararlaştırıldı. Şehir 2 Ekim 1187'de, İsrâ ve Mi'râc gecesine denk gelen günde teslim edildi.
Sonuçlar ve önemi
Fidye ödeyemeyen yoksullar için Balian, Hospitalierlerin elindeki İngiltere kralı II. Henry'nin bağışını kullanarak 30.000 dinar karşılığında yaklaşık 7.000 kişinin serbest bırakılmasını sağladı. Selâhaddin ve kardeşi el-Âdil de binlerce yoksulu fidyesiz bıraktı. Yine de ödeme yapamayan binlerce kişi esir olarak götürüldü.
Ortodoks, Süryani ve Ermeni Hristiyanların şehirde kalmasına izin verildi. Kubbetü's-Sahra'nın tepesindeki haç indirildi, Mescid-i Aksâ temizlenerek yeniden camiye dönüştürüldü. Kudüs'ün kaybı Avrupa'da büyük bir şok yarattı ve Üçüncü Haçlı Seferi'ni başlattı.
Kaynaklar ve tartışmalı noktalar
İmâdüddin el-İsfahânî, teslimin ve fidyenin ayrıntılarını tanık olarak aktarır; Ernoul'e atfedilen anlatı Balian'ın rolünü öne çıkarır. Fidye ödeyemeyenlerin sayısı ve köle olarak götürülenlerin miktarı kaynaklarda büyük farklılık gösterir. Selâhaddin'in şehrin tesliminde gösterdiği ölçülülük, sonraki Avrupa edebiyatında da onun idealize edilmesine katkıda bulundu.
Bu dosyadaki tarih, yer ve sayılar başlıca anlatı kaynakları ile modern araştırmalar karşılaştırılarak verilmiştir. Kaynaklar arasında ayrışan bilgiler metinde ayrıca belirtilmiştir; tez veya yayın için ilgili neşir ve sayfa numarasına başvurulmalıdır.