Haçlı Seferleri

Haçlı Seferleri nedir?

Haçlı Seferi (Latince kaynaklarda peregrinatio, iter ya da passagium), papanın ilan ettiği, katılanlara günahların bağışlanması ve mallarının kilise korumasına alınması gibi ayrıcalıklar tanınan silahlı hac ve savaş hareketidir. Katılanlar giysilerine haç işareti diktikleri için Haçlı olarak anıldı.

Dar anlamıyla terim, 1095'teki Clermont çağrısından 1291'de Akka'nın düşüşüne kadar Kutsal Topraklar'a yönelen seferleri kapsar. Geleneksel olarak sekiz büyük sefer numaralandırılır; ancak bunların arasında çok sayıda küçük sefer, takviye ve ittifak harekâtı da vardır. Aynı dönemde İber Yarımadası, Baltık bölgesi ve Güney Fransa'daki Albililere karşı da Haçlı seferleri ilan edilmiştir.

Haçlı Seferleri neden başladı?

Doğrudan neden, Bizans İmparatoru I. Aleksios Komnenos'un 1095'te Anadolu'da ilerleyen Selçuklu Türklerine karşı Batı'dan askerî yardım istemesiydi. Papa II. Urbanus bu talebi, Doğu Hristiyanlarına yardım ve Kudüs'ü ele geçirme hedefiyle birleştirerek Kasım 1095'te Clermont'ta geniş bir sefer çağrısına dönüştürdü.

Arka planda papalığın Batı Hristiyanlığı üzerindeki liderliğini güçlendirme isteği, Kudüs'e hac geleneğinin yaygınlığı, kefaret ve günahlardan arınma düşüncesi, Batı Avrupa'da artan nüfus ve soyluların toprak ve ün arayışı gibi etkenler bulunuyordu. İtalyan deniz şehirleri ise Doğu Akdeniz ticaretinde yeni imkânlar gördü. Tarihçiler bu etkenlerin ağırlığını farklı biçimlerde değerlendirmektedir.

Sekiz Haçlı Seferi

Birinci Haçlı Seferi (1096–1099) Kudüs'ün alınması ve Urfa, Antakya ve Kudüs merkezli Latin devletlerinin (1109'da Trablus'un da eklendiği) kurulmasıyla sonuçlandı. İkinci Sefer (1147–1149) Urfa'nın Zengî tarafından alınmasına tepkiydi ve Dımaşk önünde başarısız oldu. Üçüncü Sefer (1189–1192), Selâhaddin'in Hıttîn zaferi ve Kudüs'ü almasından sonra düzenlendi; Akka ve kıyı şeridi geri alındı ama Kudüs alınamadı.

Dördüncü Sefer (1202–1204) hedefinden saparak Konstantinopolis'i yağmaladı ve Latin İmparatorluğu'nu kurdu. Beşinci Sefer (1217–1221) Mısır'da Dimyat'ı aldıysa da Nil taşkınında teslim oldu. Altıncı Sefer'de (1228–1229) II. Friedrich, Kudüs'ü müzakereyle geri aldı. Yedinci Sefer (1248–1254) IX. Louis'nin Mısır'da esir düşmesiyle bitti; Sekizinci Sefer (1270) ise Tunus'ta kralın ölümüyle dağıldı.

Müslüman dünyasında Haçlılara karşı mücadele

İlk seferin başarısında Selçuklu dünyasının bölünmüşlüğü belirleyici oldu. 1119'da İlgazi'nin Kanlı Meydan zaferi ve 1144'te İmâdüddin Zengî'nin Urfa'yı alması karşı hareketin ilk büyük adımlarıydı. Nûreddin Mahmud Suriye'yi birleştirdi; Selâhaddin Eyyûbî ise Mısır ile Suriye'yi tek elde topladı ve 1187'de Hıttîn'de Kudüs Krallığı ordusunu yenerek Kudüs'ü geri aldı.

13. yüzyılda Eyyûbîler Haçlılarla savaş kadar antlaşmalar da yaptı. 1250'de Mısır'da kurulan Memlük Devleti, 1260'ta Aynicâlût'ta Moğolları durdurdu; Baybars ve Kalavun Haçlı kalelerini birer birer aldı. 1291'de el-Eşref Halil'in Akka'yı fethiyle Kutsal Topraklar'daki Latin varlığı fiilen sona erdi.

Haçlı Seferlerinin sonuçları

Kutsal Topraklar'da kurulan Latin devletleri yaklaşık iki yüzyıl sürdü ve 1291'de tasfiye edildi; Kıbrıs Krallığı ve Ege'deki Latin hâkimiyetleri ise daha uzun yaşadı. Dördüncü Sefer'in 1204'te Konstantinopolis'i yağmalaması Bizans'ı kalıcı biçimde zayıflattı ve Doğu ile Batı kiliseleri arasındaki ayrılığı derinleştirdi.

Seferler Tapınak ve Hastane şövalyeleri gibi askerî tarikatların doğmasına, papalığın vergi ve vaaz örgütlenmesinin gelişmesine ve İtalyan şehirlerinin Doğu Akdeniz ticaretindeki ağırlığının artmasına katkıda bulundu. Öte yandan Ren havzasındaki Yahudi cemaatlerine yönelik katliamlar, Kudüs ve Konstantinopolis'teki yağmalar gibi ağır şiddet olayları da Haçlı Seferleri tarihinin parçasıdır. Haçlı Seferleri, Ortadoğu'da ve Avrupa'da bugün de güçlü bir tarihî hafıza unsuru olarak yaşamaktadır.

Bu atlası nasıl kullanabilirsiniz?

Haçlı Seferleri Araştırma Atlası; 1095–1291 arasındaki 134 olay kaydını, 117 tarihî kişiyi, etkileşimli haritayı ve sekiz seferin görsel özetlerini kaynaklarıyla birlikte sunar. Her olay ve kişi sayfası, ilgili sefer dosyasına ve bağlantılı kayıtlara yönlendirir.