1163 – 1169 · Kahire – Bilbîs – İskenderiye
Haçlı–Zengî Mısır seferleri
1163–1169 yılları arasında Kudüs kralı I. Amaury ile Nûreddin'in komutanı Şîrkûh, zayıflamış Fâtımî Mısır'ı üzerinde nüfuz kurmak için birkaç kez karşı karşıya geldi. Mücadele, Ocak 1169'da Şîrkûh'un vezir olmasıyla Nûreddin tarafının kazancıyla sonuçlandı.
ARAŞTIRMA DOSYASI
Olayın tarihsel çözümlemesi
Arka plan
Fâtımî hilâfeti 1160'larda vezirler arasındaki iktidar mücadeleleriyle çökmekteydi. 1163'te görevinden uzaklaştırılan vezir Şâver, Dımaşk'a kaçarak Nûreddin'den yardım istedi. Askalân'ın alınmasından sonra Mısır'a yönelme imkânı bulan Kudüs Krallığı da Mısır'ın zenginliğini ve stratejik konumunu kendi denetimine almak istiyordu.
Olayların seyri
1164'te Şîrkûh, Şâver'i vezirliğe geri getirdi. Ancak Şâver Nûreddin'e verdiği sözleri tutmayınca Amaury'yi yardıma çağırdı; Şîrkûh Bilbîs'te kuşatıldı ve iki ordu anlaşmayla Mısır'dan çekildi.
1167'deki ikinci seferde Şîrkûh, Mart ayında Bâbeyn'de Frank–Fâtımî ordusunu yendi. Ardından genç Selâhaddin İskenderiye'yi aylarca savundu. Sonunda iki taraf yine çekildi; Kudüs Krallığı Kahire'de bir temsilci ve yıllık haraç elde etti.
1168'de Amaury, anlaşmayı bozarak Mısır'ı istila etti ve Kasım'da Bilbîs'te halka yönelik bir katliam yaşandı. Şâver, Fustat'ın Franklara geçmesini önlemek için şehri yaktırdı ve Nûreddin'den yardım istedi. Şîrkûh Ocak 1169'da geldiğinde Amaury geri çekildi; Şâver öldürüldü ve Şîrkûh vezir oldu.
Sonuçlar ve önemi
Şîrkûh'un Mart 1169'daki ölümünden sonra yeğeni Selâhaddin vezir oldu. Aynı yılın sonbaharında Kudüs–Bizans ortak donanmasının Dimyat kuşatması da başarısız kaldı. Böylece Mısır, Kudüs Krallığı'nın nüfuz alanı olmaktan çıktı ve krallık, Suriye ile Mısır'ın aynı güç tarafından yönetildiği bir kıskacın içine girdi.
Kaynaklar ve tartışmalı noktalar
Willermus Tyrensis, Kahire'deki Fâtımî sarayına giden Frank elçiliğini canlı bir dille anlatır; 1168 seferini ise Amaury'nin hatası olarak değerlendirir. İbnü'l-Esîr, İmâdüddin el-İsfahânî ve Ebû Şâme Zengî tarafının bakışını verir. Seferlerin kronolojisi ve tarafların ödediği haraç miktarları kaynaklarda farklıdır.
Bu dosyadaki tarih, yer ve sayılar başlıca anlatı kaynakları ile modern araştırmalar karşılaştırılarak verilmiştir. Kaynaklar arasında ayrışan bilgiler metinde ayrıca belirtilmiştir; tez veya yayın için ilgili neşir ve sayfa numarasına başvurulmalıdır.