Kişiler/Memlükler

yak. 1223–1277 · Memlük sultanı (1260–1277)

Baybars

Diğer adları · I. Baybars · al-Malik al-Ẓāhir Baybars

Moğol baskısını durdurup Haçlı kıyı devletlerini sistemli biçimde tasfiye eden Memlük sultanı.

Sultan Baybars'ı temsil eden Kahire'deki modern bronz büst
Doğrulanmış biyografi·Ahmed Yousri Elmamlouk / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

BİYOGRAFİK DOSYA

Yaşamı ve tarihsel rolü

01

Hayatı ve siyasî çevresi

Kıpçak kökenli bir memlük olarak Mısır'a getirildi ve Bahriyye birliği içinde yükseldi. 1250 Mansûre savaşlarında öne çıktı; 1260 Aynicâlût zaferinden sonra Kutuz'un öldürülmesiyle sultan oldu.

02

Haçlı Seferleri dönemindeki rolü

Kaysâriye, Arsûf, Safed, Yafa ve 1268'de Antakya'yı ele geçirdi; Krak des Chevaliers 1271'de teslim oldu. Kaleleri yalnız almakla kalmayıp bir kısmını yıkarak Frankların yeniden kullanmasını engelledi. Lord Edward'la 1272'de ateşkes yaparak son büyük Batı seferini sınırladı.

03

Tarihsel önemi ve kaynak problemi

Baybars'ın siyaseti askerî sefer, istihbarat, posta ağı, diplomasi ve Abbâsî hilâfetinin Kahire'de yeniden kurulmasını birleştirdi. Resmî biyografi dili onu ideal gazi hükümdar olarak sunduğundan fetihlerin nüfus ve şehir sonuçları diğer kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.

Yöntem notu

Biyografik bilgiler sayfada gösterilen kaynaklar ve bağlantılı olay dosyalarıyla ilişkilendirilmiştir. Tartışmalı tarihler yaklaşık olarak bırakılmış, eksik bilgiler tahminle tamamlanmamış ve geç dönem edebî ya da görsel tasvirleri çağdaş portre kabul edilmemiştir.

BAĞLAMSAL OKUMA

Bağlantılı vakalar

17–18 Ekim 1244 · Hırbiye – Gazze

Gazze / La Forbie Muharebesi

17–18 Ekim 1244'te Gazze yakınlarındaki Hırbiye'de (La Forbie), Kudüs Krallığı ile Dımaşk, Humus ve Kerek'ten oluşan ittifak ordusu, Mısır ordusu ve Hârezmli müttefikleri tarafından ağır bir yenilgiye uğratıldı. Frank ordusu büyük ölçüde yok oldu; Jaffa kontu Gautier de Brienne esir alındı.

Kaydı aç →8 Şubat – 6 Nisan 1250 · Mansûre – Fâriskûr

Mansûre ve Fâriskûr'da IX. Louis'nin esareti

IX. Louis'nin ordusu Şubat 1250'de Mansûre önlerinde nehri geçti; ancak kralın kardeşi Artois kontu Robert'in şehre düşüncesizce dalması ağır kayıplara yol açtı. Uzun bir yıpratma ve salgından sonra geri çekilen ordu Nisan 1250'de Fâriskûr'da kuşatıldı; Louis esir alındı ve Dimyat'ın iadesi ile büyük bir fidye karşılığında serbest bırakıldı.

Kaydı aç →3 Eylül 1260 · Aynicâlût / Celîle

Aynicâlût Muharebesi

3 Eylül 1260'ta Celîle'deki Aynicâlût'ta Memlük sultanı Kutuz ve komutanı Baybars, Ketboğa komutasındaki Moğol ordusunu yendi. Ketboğa öldürüldü ve Moğolların Suriye'den Mısır'a ilerleyişi durdu; Memlükler Suriye'nin hâkimi oldu.

Kaydı aç →1263 · Nâsıra, Akka ve Celîle

Baybars'ın ilk büyük kıyı baskısı

Memlük sultanı Baybars, 1263 baharında Kudüs Krallığı topraklarına büyük bir sefer düzenledi. Nâsıra'daki Müjde Kilisesi'ni ve Tabor Dağı'ndaki manastırı yıktırdı, Akkâ'nın çevresini tahrip etti ve şehrin surlarına saldırdı; ancak şehri almaya çalışmadan geri çekildi.

Kaydı aç →Şubat – Nisan 1265 · Kaysâriye – Hayfa – Arsûf

Baybars'ın Kaysâriye–Arsûf seferi

Baybars, Şubat 1265'te başlattığı seferde Kaysâriye'yi, ardından Hayfa'yı ve Hospitalierlerin savunduğu Arsûf'u aldı. Ele geçirilen şehirlerin surları yıkıldı ve bölge Memlük yönetimine bağlandı; Latin kıyı şeridi Akkâ'nın güneyinde büyük ölçüde daraldı.

Kaydı aç →Haziran – Temmuz 1266 · Safed

Safed Kalesi'nin fethi

Baybars, Haziran 1266'da Celîle'deki Tapınakçılara ait güçlü Safed kalesini kuşattı. Ağır kayıplara yol açan saldırılardan sonra kale 23 Temmuz 1266'da güvenli çıkış vaadiyle teslim oldu; ancak garnizonun büyük kısmı ardından idam edildi. Olayın nedenleri kaynaklarda farklı anlatılır.

Kaydı aç →Mart–Nisan 1268 · Yafa ve Beaufort

Yafa ve Şakîf Arnûn'un düşüşü

Baybars, 1268 baharında yürüttüğü seferde Mart başında Yafa'yı kısa bir kuşatmadan sonra, Nisan ortasında ise Tapınakçılara ait Şakîf Arnûn (Beaufort) kalesini ele geçirdi. Bu fetihler, Antakya seferi öncesinde Kudüs Krallığı'nın elindeki toprakları daha da daralttı.

Kaydı aç →14–18 Mayıs 1268 · Antakya

Antakya'nın Baybars tarafından fethi

Baybars, Mayıs 1268'de Antakya'yı kuşattı ve dört günlük bir kuşatmanın ardından 18 Mayıs'ta şehri aldı. Halkın büyük kısmı öldürüldü veya köle olarak götürüldü; 1098'den beri var olan Antakya Prinkepsliği fiilen sona erdi.

Kaydı aç →8 Nisan 1271 · Hısnülekrâd

Krak des Chevaliers'in teslimi

Baybars, Mart 1271'de Hospitalierlerin en güçlü kalesi Krak des Chevaliers'yi (Hısnülekrâd) kuşattı. Dış savunmaların düşmesinden sonra garnizon, büyük olasılıkla sahte bir emir mektubuyla teslim olmaya ikna edildi ve kale 8 Nisan 1271'de güvenli çıkış karşılığında teslim edildi.

Kaydı aç →Mayıs 1271 – Eylül 1272 · Akka – Kaysâriye

Lord Edward'ın seferi

İngiltere prensi Edward (sonraki I. Edward), Mayıs 1271'de küçük bir orduyla Akkâ'ya ulaştı. Moğol İlhanlılarıyla eşgüdüm kurmaya çalışarak Memlük topraklarına sınırlı akınlar düzenledi; ancak kalıcı bir kazanım elde edemedi ve 1272'deki ateşkesten sonra bir suikast girişiminden yaralı kurtularak Avrupa'ya döndü.

Kaydı aç →22 Mayıs 1272 · Kaysâriye

Baybars–Edward ateşkesi

22 Mayıs 1272'de Kaysâriye'de Baybars ile Kudüs ve Kıbrıs kralı I. Hugues arasında on yıl on ay on günlük bir ateşkes imzalandı. Ateşkes, Akkâ'yı ve Nâsıra'ya giden hac yolunu güvenceye alarak Lord Edward'ın seferini fiilen sona erdirdi.

Kaydı aç →1 Temmuz 1277 · Dımaşk

Baybars'ın ölümü

Memlük sultanı Baybars, 1 Temmuz 1277'de Dımaşk'ta öldü. Oğullarının kısa saltanatları ve emirler arasındaki iktidar mücadelesinden sonra 1279'da emir Seyfeddin Kalavun sultan oldu ve Latin kıyı devletlerine yönelik baskıyı sürdürdü.

Kaydı aç →