Kişiler/Zengîler ve Eyyûbîler

1118–1174 · Halep ve Dımaşk hükümdarı

Nûreddin Zengî

Diğer adları · Nur al-Din Mahmud · Nūr al-Dīn

Halep ile Dımaşk'ı birleştiren, Haçlı devletlerine karşı sürekli baskı kuran Zengî hükümdarı.

Nûreddin Zengî'ye atfedilen tarihî tasvir
Doğrulanmış biyografi·Wikimedia Commons · Kamu malı

BİYOGRAFİK DOSYA

Yaşamı ve tarihsel rolü

01

Hayatı ve siyasî çevresi

İmâdeddin Zengî'nin oğluydu ve babasının 1146'da öldürülmesinden sonra Halep'i yönetti. 1154'te Dımaşk'ı hâkimiyetine alarak Suriye'nin büyük bölümünü tek yönetim altında topladı; medrese, dârülhadis ve bîmâristanlarla Sünnî kurumsallaşmayı destekledi.

02

Haçlı Seferleri dönemindeki rolü

1146'da Urfa'daki Frank dönüş girişimini bastırdı, 1149 İnâb'da Antakya Prinkepsi Raymond'u öldürdü ve 1164 Hârim'de çok sayıda Haçlı liderini esir aldı. Şîrkûh'u Mısır'a göndererek burada kurulacak Eyyûbî hâkimiyetinin zeminini hazırladı.

03

Tarihsel önemi ve kaynak problemi

Nûreddin'in propaganda, hukuk ve hayır kurumlarını askerî siyasetle birlikte kullanması Haçlı karşıtı mücadelenin kurumsal yönünü güçlendirdi. Kaynaklar onu dindar ve adil hükümdar idealiyle sunduğundan bu söylem siyasî uygulamalarla karşılaştırılmalıdır.

Yöntem notu

Biyografik bilgiler sayfada gösterilen kaynaklar ve bağlantılı olay dosyalarıyla ilişkilendirilmiştir. Tartışmalı tarihler yaklaşık olarak bırakılmış, eksik bilgiler tahminle tamamlanmamış ve geç dönem edebî ya da görsel tasvirleri çağdaş portre kabul edilmemiştir.

BAĞLAMSAL OKUMA

Bağlantılı vakalar

Ekim – Kasım 1146 · Urfa

Urfa'nın ikinci kez alınması

Zengî'nin Eylül 1146'daki ölümünden sonra II. Joscelin, Ermeni halkın desteğiyle Ekim 1146'da Urfa'ya girdi, ancak iç kaleyi alamadı. Kısa sürede gelen Nûreddin Zengî Frankları ve onlarla kaçmaya çalışan halkı bozguna uğrattı; şehrin Hristiyan nüfusu büyük kayıplar verdi.

Kaydı aç →28–29 Haziran 1149 · İnâb / Afrin

İnâb Muharebesi

29 Haziran 1149'da İnâb kalesi yakınlarında Nûreddin, Antakya prensi Raymond de Poitiers ile müttefiki Ali b. Vefâ'nın kuvvetlerini kuşatarak yok etti. Raymond ve Ali muharebede öldü; Nûreddin Antakya topraklarında Akdeniz kıyısına kadar ilerledi.

Kaydı aç →Nisan 1150 · Halep çevresi

II. Joscelin'in esareti

Urfa'nın son kontu II. Joscelin, 1150 baharında Antakya'ya giderken Nûreddin'in Türkmen müttefiklerince yakalandı. Halep'te gözleri kör edilerek hapsedildi ve 1159'da esarette öldü; kontluğun geri kalan kaleleri kısa sürede Bizans'a satıldı veya el değiştirdi.

Kaydı aç →25 Nisan 1154 · Dımaşk

Nûreddin Dımaşk'ı aldı

Nûreddin, Nisan 1154'te Dımaşk'ı Mücîrüddin Abak'tan alarak Halep ile Dımaşk'ı tek yönetim altında birleştirdi. Şehir halkının bir kısmının desteğiyle gerçekleşen bu ele geçirme, Haçlı devletlerinin karşısında güçlü ve birleşik bir Suriye merkezi oluşturdu.

Kaydı aç →1160 – 1176 · Halep

Renaud de Châtillon'un uzun esareti

Antakya prensi Renaud de Châtillon, 1160 sonunda Maraş çevresinde düzenlediği bir yağma akını dönüşünde Halep valisi Mecdüddin'in kuvvetlerince yakalandı. Yaklaşık on altı yıl Halep kalesinde tutulduktan sonra 1176'da yüksek bir fidyeyle serbest bırakıldı.

Kaydı aç →10 Ağustos 1164 · Hârim

Hârim Muharebesi

Nûreddin'in kuşattığı Hârim kalesine yardıma gelen Antakya, Trablus, Bizans ve Ermeni müttefik ordusu, 12 Ağustos 1164'te ağır bir yenilgiye uğradı. III. Bohemund, III. Raymond, Konstantinos Kalamanos ve Joscelin III gibi önde gelen kişiler esir düştü.

Kaydı aç →Mayıs–Kasım 1174 · Dımaşk ve Kudüs

Nûreddin ve I. Amaury'nin ölümü; Selâhaddin'in Dımaşk'a girişi

1174'te önce Nûreddin (15 Mayıs), ardından Kudüs kralı I. Amaury (11 Temmuz) öldü. Her iki tarafta da genç varisler ve naiplik çekişmeleri baş gösterirken Selâhaddin, Ekim 1174'te Dımaşk'a girerek Nûreddin'in mirasını kendi yönetiminde toplamaya başladı.

Kaydı aç →