Ekim – Kasım 1146 · Urfa
Urfa'nın ikinci kez alınması
Zengî'nin Eylül 1146'daki ölümünden sonra II. Joscelin, Ermeni halkın desteğiyle Ekim 1146'da Urfa'ya girdi, ancak iç kaleyi alamadı. Kısa sürede gelen Nûreddin Zengî Frankları ve onlarla kaçmaya çalışan halkı bozguna uğrattı; şehrin Hristiyan nüfusu büyük kayıplar verdi.
ARAŞTIRMA DOSYASI
Olayın tarihsel çözümlemesi
Arka plan
İmâdeddin Zengî, Eylül 1146'da Câber kalesi kuşatması sırasında bir hizmetkârı tarafından öldürüldü. Toprakları oğulları arasında bölündü: Musul Seyfeddin Gazi'ye, Halep Nûreddin Mahmud'a kaldı. Urfa'daki Ermeni halkın bir kısmı, bu geçiş döneminden yararlanarak eski kontu geri çağırdı.
Olayların seyri
II. Joscelin ve Maraş senyörü Baudouin, Ekim 1146'da küçük bir kuvvetle geceleyin şehre girdi. Ancak Türk garnizonunun elindeki iç kaleyi alamadılar ve kuşatma araçları da yoktu.
Nûreddin birkaç gün içinde büyük bir orduyla geldi. Kale ile dışarıdaki ordu arasında sıkışan Franklar, şehirden çıkıp Fırat'a doğru çekilmeye karar verdi. Halkın büyük kısmı da onlarla birlikte kapılardan çıktı. Nûreddin'in kuvvetleri kaçan kalabalığa saldırdı; Maraşlı Baudouin öldü, Joscelin güçlükle Samsat'a kaçtı. Geride kalanların çoğu öldürüldü veya köle olarak götürüldü.
Sonuçlar ve önemi
Urfa'nın Hristiyan nüfusu bu olaylardan sonra büyük ölçüde dağıldı ve şehir eski önemini yitirdi. Kontluk, Fırat'ın batısındaki Tell Bâşir çevresine sıkıştı; II. Joscelin 1150'de esir düştü ve kalan kaleler 1150–1151'de Bizans'a satıldı veya Müslümanların eline geçti.
Olay, İkinci Haçlı Seferi'nin Batı'da örgütlendiği sırada yaşandı ve seferin Urfa'yı geri alma hedefinin gerçekçiliğini daha da azalttı. Nûreddin ise bu zaferle Zengî'nin halefi olarak itibar kazandı.
Kaynaklar ve tartışmalı noktalar
Süryani Mihail'in kroniği ve Anonim Süryani Kronik, şehrin Hristiyan halkının yaşadıklarını ayrıntılı ve acı bir dille anlatır. İbnü'l-Kalânisî ve İbnü'l-Esîr ise olayı bir isyanın bastırılması olarak verir. Kayıpların boyutu ve olayların tarihi kaynaklarda farklılık gösterir.
Bu dosyadaki tarih, yer ve sayılar başlıca anlatı kaynakları ile modern araştırmalar karşılaştırılarak verilmiştir. Kaynaklar arasında ayrışan bilgiler metinde ayrıca belirtilmiştir; tez veya yayın için ilgili neşir ve sayfa numarasına başvurulmalıdır.