Mayıs 1250 · Kahire
Mısır'da Memlük iktidarının başlangıcı
Mayıs 1250'de Bahriyye Memlükleri, Eyyûbî sultanı Turanşah'ı öldürdü. Kısa bir süre es-Sâlih Eyyûb'un dul eşi Şecerüddür sultan olarak tanındı; ardından emir İzzeddin Aybek ile evlenerek iktidarı ona bıraktı. Böylece Mısır'da Eyyûbî yönetimi sona erdi ve Memlük Sultanlığı dönemi başladı.
ARAŞTIRMA DOSYASI
Olayın tarihsel çözümlemesi
Arka plan
Es-Sâlih Eyyûb, ordusunu büyük ölçüde satın alınmış Kıpçak kökenli kölelerden, yani memlüklerden oluşturmuştu. Bunların en önemlisi, Nil'deki Ravza adasında konuşlanan Bahriyye birliğiydi. Mansûre'de Haçlılara karşı kazanılan zaferde Bahriyye belirleyici bir rol oynamıştı. Yeni sultan Turanşah ise Hasankeyf'ten getirdiği kendi adamlarını öne çıkarıyordu.
Olayların seyri
Turanşah, babasının memlüklerini tehdit eden bir tutum izledi. 2 Mayıs 1250'de Fâriskûr'daki ordugâhında Bahriyye emirleri tarafından saldırıya uğradı ve Nil'e kaçmaya çalışırken öldürüldü; kaynaklarda Baybars da saldırganlar arasında anılır.
Ardından emirler, Şecerüddür'ü sultan olarak tanıdı; adına para basıldı ve hutbe okundu. Ancak Abbâsî halifesinin bir kadının hükümdar olmasına itiraz etmesi ve Suriye'deki Eyyûbîlerin tepkisi üzerine Şecerüddür, Temmuz 1250'de emir İzzeddin Aybek ile evlenerek tahtı ona bıraktı. Bir süre çocuk yaştaki bir Eyyûbî prensi de görünürde ortak hükümdar olarak tanındı.
Sonuçlar ve önemi
Memlüklerin iktidarı ele geçirmesi, IX. Louis'nin esareti ve fidye görüşmeleriyle aynı günlerde gerçekleşti ve anlaşmanın uygulanmasını etkiledi. Aybek, 1257'de Şecerüddür ile çıkan anlaşmazlık sonucunda öldürüldü; Şecerüddür de kısa süre sonra öldürüldü.
Memlük Sultanlığı, 1260'ta Aynicâlût'ta Moğolları yendikten sonra Suriye'nin de hâkimi oldu ve 1291'de Latin Doğu'yu ortadan kaldıran güç hâline geldi.
Kaynaklar ve tartışmalı noktalar
İbn Vâsıl, Makrîzî ve İbn Tagrîberdî Memlük geçişini ayrıntılı anlatır; Joinville de Turanşah'ın öldürülmesine esir olarak tanık olduğunu yazar. Şecerüddür'ün saltanat süresi ve Memlük emirleri arasındaki ilişkiler kaynaklarda farklı aktarılır.
Bu dosyadaki tarih, yer ve sayılar başlıca anlatı kaynakları ile modern araştırmalar karşılaştırılarak verilmiştir. Kaynaklar arasında ayrışan bilgiler metinde ayrıca belirtilmiştir; tez veya yayın için ilgili neşir ve sayfa numarasına başvurulmalıdır.