28 Kasım – 24 Aralık 1144 · Urfa
Urfa'nın Zengî tarafından fethi
Kont II. Joscelin şehirden uzaktayken İmâdeddin Zengî, Kasım 1144'te Urfa'yı kuşattı. Lağımlarla çökertilen surlardan 24 Aralık'ta şehre girildi ve iç kale iki gün sonra teslim oldu. İlk Haçlı devletinin merkezinin düşmesi İkinci Haçlı Seferi'ni doğurdu.
ARAŞTIRMA DOSYASI
Olayın tarihsel çözümlemesi
Arka plan
Urfa Kontluğu, Mevdûd ve Belek dönemlerinden sonra zayıflamış, Fırat'ın batısındaki Tell Bâşir'e dayanır hâle gelmişti. II. Joscelin, Antakya prensi Raymond de Poitiers ile anlaşmazlık içindeydi. Musul ve Halep'i birleştiren İmâdeddin Zengî ise kontluğun doğusundaki Artuklu beyleriyle uğraşırken fırsat kollayordu.
Olayların seyri
1144 sonbaharında Joscelin ordusuyla Fırat'ın batısına geçmişken Zengî hızla Urfa'ya yürüdü ve 28 Kasım'da kuşatmayı başlattı. Şehri savunanlar çoğunlukla Ermeni ve Süryani halktı; Latin başpiskopos Hugues savunmayı yönetti. Joscelin Tell Bâşir'de beklerken Kudüs'teki Kraliçe Melisende'nin gönderdiği yardım zamanında yetişmedi.
Zengî'nin lağımcıları kuzey surlarının altında tüneller açtı. 24 Aralık'ta tünellerdeki destekler yakılınca surun bir bölümü çöktü ve şehre girildi. Panikle iç kaleye kaçan halktan birçok kişi kapılarda ezildi; başpiskopos öldürüldü. İç kale 26 Aralık'ta teslim oldu.
Sonuçlar ve önemi
Zengî, Latinleri öldürttü ama yerli Hristiyanları büyük ölçüde korudu ve şehrin yeniden iskânını teşvik etti. Urfa'nın düşüşü Müslüman dünyasında büyük bir zafer olarak kutlandı ve Zengî'ye halife tarafından unvanlar verildi.
Latin dünyasında ise ilk Haçlı devletinin merkezinin kaybı derin bir şok yarattı. Papa III. Eugenius'un Aralık 1145'teki çağrısıyla İkinci Haçlı Seferi başladı. Zengî Eylül 1146'da Câber kalesini kuşatırken öldürüldü.
Kaynaklar ve tartışmalı noktalar
Olayların en ayrıntılı tanıklığı, kuşatma sırasında şehirde bulunan Süryani piskoposu Basil bar Şumanna'ya dayanan Süryani kroniklerdir. İbnü'l-Kalânisî ve İbnü'l-Esîr Zengî'nin zaferini aktarır; Willermus Tyrensis Joscelin'i ihmalkârlıkla suçlar. Ölü sayısı ve Zengî'nin yerli Hristiyanlara tutumu kaynaklarda farklı vurgularla verilir.
Bu dosyadaki tarih, yer ve sayılar başlıca anlatı kaynakları ile modern araştırmalar karşılaştırılarak verilmiştir. Kaynaklar arasında ayrışan bilgiler metinde ayrıca belirtilmiştir; tez veya yayın için ilgili neşir ve sayfa numarasına başvurulmalıdır.