Vaka dizini/Memlük Tasfiyesi

29 Ekim 1281 · Humus

İkinci Humus Muharebesi

Muharebe

29 Ekim 1281'de Humus yakınlarında Memlük sultanı Kalavun, İlhanlı hükümdarı Abaka'nın kardeşi Mengü Timur komutasındaki Moğol, Ermeni ve Gürcü ordusuyla karşılaştı. Memlük sol kanadı bozulmasına rağmen merkezin direnci ve yaralanan Mengü Timur'un çekilmesiyle Kalavun zafer kazandı.

Haçlılar döneminde Suriye, Filistin ve Lazkiye çevresini gösteren tarihî harita
Bağlamsal tasvir·George Adam Smith, 1915 / Wikimedia Commons · Kamu malı

ARAŞTIRMA DOSYASI

Olayın tarihsel çözümlemesi

01

Arka plan

Baybars'ın ölümünden sonra Memlük iktidarındaki karışıklıktan yararlanmak isteyen İlhanlılar, 1281'de büyük bir orduyla Suriye'ye girdi. Ordu, Ermeni Kilikya kralı III. Leon ve Gürcü birliklerini de içeriyordu. Merkab'daki Hospitalierlerden bir grup şövalye de Moğollara katıldı. Akkâ'daki Latin baronları ise Kalavun'la 1281'de yaptıkları ateşkesi koruyarak tarafsız kaldı.

02

Olayların seyri

İki ordu Humus'un kuzeyinde karşılaştı. Moğol sağ kanadı, Memlük sol kanadını bozguna uğrattı ve kaçanları Humus'a kadar izledi.

Ancak Kalavun'un komutasındaki merkez ve Memlük sağ kanadı, Moğol merkezine karşı direnmeyi başardı. Mengü Timur'un yaralanması ve atından düşmesi Moğol saflarında paniğe neden oldu ve merkez geri çekildi. Zafer kazanmış olan Moğol sağ kanadı da kendisini yalnız kalmış bulunca çekildi.

03

Sonuçlar ve önemi

Humus zaferi, Memlüklerin Suriye'deki üstünlüğünü yeniden doğruladı ve Moğolların bölgeye yönelik büyük saldırılarını bir süre durdurdu. Abaka'nın 1282'deki ölümü ve ardından İlhanlılar arasındaki iç çekişmeler Memlüklerin konumunu daha da güçlendirdi.

Hospitalierlerin Moğollarla birlikte savaşması, Kalavun'un 1285'te Merkab'ı kuşatmasının gerekçeleri arasında yer aldı. Latin devletleri açısından muharebe, Moğol ittifakı umudunun askerî olarak gerçekleşmediğini bir kez daha gösterdi.

04

Kaynaklar ve tartışmalı noktalar

Memlük kaynakları, özellikle İbn Abdüzzâhir'in oğlu Fethüddin ve Baybars el-Mansûrî, muharebeyi ayrıntılı anlatır. Ermeni kaynakları ve Templar of Tyre de bilgi verir. Ordu büyüklükleri ve Mengü Timur'un yaralanmasının koşulları kaynaklarda farklıdır.

Yöntem notu

Bu dosyadaki tarih, yer ve sayılar başlıca anlatı kaynakları ile modern araştırmalar karşılaştırılarak verilmiştir. Kaynaklar arasında ayrışan bilgiler metinde ayrıca belirtilmiştir; tez veya yayın için ilgili neşir ve sayfa numarasına başvurulmalıdır.